[Notes+Books] Το «μαύρο κουτί» της Oktoberfest: Με αφορμή ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, του Νίκου Σκοπλάκη

Η Γερμανία βρίσκεται στην τελική ευθεία για τις δέκατες ένατες ομοσπονδιακές εκλογές, οι συζητήσεις για το μέλλον μιας συγκεκριμένης διαχείρισης δίνουν και παίρνουν, ο θάνατος του Κολ δίνει λαβή σε νέες εξάρσεις εθνωφελούς φαντασιοπληξίας, αλλά και σε αναλύσεις, οι οποίες δεν υποτάσσονται στην επήρεια των μυθευμάτων της ενοποίησης. Κι αυτά, ενώ δεν έχουν κατασιγάσει τα ενοχλητικά ρεπορτάζ και οι συζητήσεις για τη συνταρακτική υπόθεση της ναζιστικής συμμορίας NSU: για τα μικρά και μεγάλα σκάνδαλα στη δικαστική διερεύνησή της, τις εκκρεμότητες που προσκρούουν στη συμπαγή αδιαφάνεια της διαβόητης «ομοσπονδιακής υπηρεσίας για την προστασία του συντάγματος», αλλά και για τη σχέση της οργάνωσης μ’ εκείνο που ο ναζιστής θεωρητικός του κράτους, Καρλ Σμιτ, είχε διατυπώσει επιγραμματικά:«Κυρίαρχος είναι όποιος αποφασίζει για την κατάσταση έκτακτης ανάγκης».

Σε αυτή τη συζήτηση παίρνει μέρος με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο το δέκατο βιβλίο από τη σειρά των πολιτικών αστυνομικών μυθιστορημάτων του Βόλφγκανγκ Σορλάου, με τίτλο «Dieschützende Hand» («Το προστατευτικό χέρι»)∙ μια πραγματική ανατομία της υπόθεσης της NSU, όπου ο ντετέκτιβ Γκέοργκ Ντένγκλερ επιχειρεί να δώσει μέσα στο πεδίο της μυθοπλασίας τις απαντήσεις που η γερμανική κοινωνία αναζητά ή ξορκίζει. «Το γερμανικό σκάνδαλο της NSU, σε αντίθεση με αυτό της NSA (National Security Agency), καθιστά σαφές πώς μια τέτοια διακινδύνευση των πολιτικών ελευθεριών εκτυλίσσεται στην ακόμα αναλογική εποχή: με πτώματα, περίφοβους εκπροσώπους του λαού, όπως και αυτονομημένες υπηρεσίες κρατικής ασφαλείας, πέρα από κάθε πολιτικό έλεγχο», έγραφαν πριν από τρία περίπου χρόνια δύο έγκριτοι δημοσιογράφοι στην εφημερίδα της πράσινης αριστεράς, die tages zeitung.

Και η απαρχή αυτών των φαινομένων; Ο συγγραφέας Βόλφγκανγκ Σορλάου τοποθετεί αυτό το ερώτημα στην ιστορική προοπτική της ΟΔΓ κατά τα τελευταία σαράντα χρόνια τουλάχιστον: «Υπάρχουν σκοτεινά σημεία στο κοινό παρελθόν της ακροδεξιάς και μυστικών υπηρεσιών του κράτους, πάνω στα οποία δεν πρέπει να πέσει φως. Η βομβιστική επίθεση στη Γιορτή Μπίρας του Μονάχου (Oktoberfest) φαίνεται να είναι ένα από αυτά τα σκοτεινά σημεία».

Ο Βόλφγκανγκ Σορλάου είχε καταπιαστεί με αυτό το θέμα νωρίτερα, ήδη στην «πέμπτη υπόθεση του ντετέκτιβ Ντένγκλερ», που είχε κυκλοφορήσει το 2009, έναν χρόνο μετά το ξέσπασμα της κρίσης των τραπεζών και την έναρξη της γενικευμένης επίθεσης στον κόσμο της εργασίας. Σε αυτό το φόντο, ο δεξιοτέχνης και εκκεντρικός ντετέκτιβ,  κάποτε οργανικό μέρος κι ο ίδιος του κατασταλτικού μηχανισμού που ορίζει σε ποια σκοτεινά σημεία πρέπει (ή δεν πρέπει) να πέφτει φως, ανοίγει πάλι μια υπόθεση πολύ δυσάρεστη για τη «μεσότητα» του θριαμβεύοντος γερμανικού καπιταλισμού∙ όταν ο εικοσάχρονος Γκούντολφ Κέλερ (Gundolf Köhler) σε βομβιστική επίθεση αυτοκτονίας, στις 26 Σεπτεμβρίου 1980, σκότωσε 13 ανθρώπους και τραυμάτισε τουλάχιστον 219. Μέλος του ναζιστικού «σκοπευτικού ομίλου Χόφμαν», ο Κέλερ προβλήθηκε από τις γερμανικές αρχές ως «μεμονωμένη περίπτωση» σε μια υπόθεση εμφανέστατης συγκάλυψης.

Η πέμπτη υπόθεση του Ντένγκλερ έχει τίτλο «Η Συνωμοσία του Μονάχου» («Das München–Komplott») και μόλις κυκλοφόρησε και στα ελληνικά, από τον εκδοτικό οίκο Angelus Novus, σε μετάφραση της Μαρίας Αγγελίδου. Το ελληνικό αναγνωστικό κοινό έχει έτσι τη δυνατότητα να έρθει σε επαφή όχι μόνο με έναν πολύ σημαντικό συγγραφέα του γερμανικού néo-polar, όπως ο Βόλφγκανγκ Σορλάου, αλλά και με μια υπόθεση που ακόμα συγκλονίζει τη γερμανική κοινωνία∙ τα ντοκουμέντα και τα αρχειακά στοιχεία, που εναλλάσσονται στα χέρια του Ντένγκλερ, κάθε άλλο παρά είναι παιχνίδι της φαντασίας: Συστηματικές ιστορικές και δημοσιογραφικές έρευνες των τελευταίων χρόνων στη Γερμανία έχουν αρχίσει να ρίχνουν –πολύ ενοχλητικό ενίοτε– φως στο τι και πώς συνέβη στις 26 Σεπτεμβρίου του 1980.

Ο Σορλάου έχει θέσει στο επίκεντρο των «υποθέσεων του Ντένγκλερ» τις έντονες ταξικές αντιθέσεις της σύγχρονης γερμανικής κοινωνίας, την ακραία παραβίαση των αρχών του δικαίου και της αλήθειας από μια πολιτική διαχείριση που ομνύει στον νόμο και την τάξη, την ενδογενή σχέση της γερμανικής ακροδεξιάς με τη συστηματοποίηση ενός συγκεκριμένου προσανατολισμού από τη δεκαετία του ’50 και μετά, περνώντας από τη βραδιά που ο δήθεν «μεμονωμένος δράστης» Κέλερ σκόρπισε τον τρόμο και τον θάνατο στην Oktoberfest, στο κρατίδιο της πανίσχυρης CSU∙ εκεί, δηλαδή, που ο υπουργός των εσωτερικών, Γκέρολντ Τάντλερ, είχε μόλις έναν χρόνο νωρίτερα δηλώσει: «Όχι, δεν θεωρώ τον ακροδεξιό εξτρεμισμό πραγματική απειλή».

Στη «Συνωμοσία του Μονάχου» ο Ντέγκλερ ανιχνεύει σε τι πραγματικά συνίσταται ο νόμος και η τάξη με κοινωνικούς, πολιτικούς, αλλά και τεχνικούς όρους, την εποχή που μια βόμβα σκοτώνει 13 ανθρώπους και σακατεύει πολλούς περισσότερους, δίνοντας ένα ανατριχιαστικό ιστορικό βάθος σε αυτό που είναι ο νόμος και η τάξη με κοινωνικούς, πολιτικούς, αλλά και τεχνικούς όρους κατά την εποχή που εκείνος ξεκινά την έρευνά του. Σε σειρά άρθρων του για το περιοδικό «Der Spiegel», το 2005, ο Γκίντερ Λατς είχε προσπαθήσει να αναδείξει τα πλέγματα πάνω στα οποία στηρίχθηκε ο δυτικός προσανατολισμός της ΟΔΓ, δηλαδή κι εκείνες τις παραστρατιωτικές οργανώσεις που περιόριζαν δραστικά κάθε πολιτική διεύρυνσης των κοινωνικών δικαιωμάτων και της δημοκρατίας σε σχέση και με την ανάπτυξη της ακροδεξιάς.

Αυτό που τελικά θα βρει ο Ντένγκλερ αποδίδεται μ’ έναν τρόπο κι από την παρακάτω διαπίστωση του έγκυρου ιστορικού και δημοσιογράφου Ούλριχ Σοσί (Ulrich Chaussy), του οποίου οι μελέτες και οι δημοσιεύσεις αποτέλεσαν μία από τις πηγές για τη «Συνωμοσία του Μονάχου»: «Είναι μια πολύ διαδεδομένη άσκηση να εξατομικεύονται διαρκώς ακροδεξιές περιπτώσεις εγκληματικών και βίαιων ενεργειών, μολονότι μπορεί κανείς να διερευνήσει επακριβώς τον βιότοπο αυτών των ανθρώπων, σε ό,τι αφορά τις επαφές τους, τις δραστηριότητές τους και τις αντιλήψεις τους. Όταν, όμως, ένας ακροδεξιός εξτρεμιστής προχωράει στη δράση, τότε, δήθεν, όλα τα έχει σκεφτεί μόνος του».

Μέσα στον λαβύρινθο των (παρα)κρατικών διασυνδέσεων, οι εμπλεκόμενοι προσπαθούν να πετύχουν ένα ισόπαλο αποτέλεσμα με τα φαντάσματα μιας σκληρής και ταραγμένης εποχής, που, ενδεχομένως, όπως μαρτυρεί και η πολύ μεταγενέστερη υπόθεση της NSU, να μην είναι διόλου φαντάσματα… «Η Συνωμοσία του Μονάχου» είναι ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί, όχι μόνο επειδή με τη δομή της αστυνομικής πλοκής αποτελεί μια ενδιαφέρουσα αποτύπωση των σχέσεων του πολιτικού με το λογοτεχνικό, αλλά και επειδή αναζητά το «μαύρο κουτί» μιας οχληρής πραγματικότητας για το «γερμανικό θαύμα».

[Φωτογραφία: Ο συγγραφέας Βόλφγκανγκ Σορλάου]

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο

About Author: Red Notebook

Το κόκκινο τεφτέρι