Τρία ερωτήματα για το Κυπριακό, του Αδάμου Ζαχαριάδη

Βρισκόμαστε μόνο λίγες μέρες πριν από τις κρίσιμες συναντήσεις στη Γενεύη (10-11-12 Ιανουαρίου), κατά τις οποίες θα διαφανεί αν αυτή τη φορά θα καταλήξουμε σε μια λύση ή αν το Κυπριακό πρόβλημα θα συνεχίσει να αποτελεί «δυσεπίλυτο γρίφο». Η συζήτηση και η αρθρογραφία είναι πλούσια και ως εκ τούτου θα επικεντρωθώ σε τρία σημεία, τα οποία συχνά συναντά κανείς ως ερωτήματα στη συζήτηση για το Κυπριακό, ιδιαίτερα εντός της ελληνικής Αριστεράς:

Είναι η Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία μια «καλή λύση»;

Το να λες την μισή αλήθεια είναι ένας καλός τρόπος να μην την λες καθόλου. Είναι ευρέως διαδομένη η αντίληψη ότι το Κυπριακό είναι ένα πρόβλημα εισβολής και κατοχής. Προφανώς και η τουρκική εισβολή του 1974, η κατοχή του 36.7% των εδαφών και η προσφυγοποίηση χιλιάδων Ελληνοκυπρίων είναι μια σοβαρή πτυχή του προβλήματος. Όμως το Κυπριακό ως πρόβλημα προϋπάρχει της τουρκικής εισβολής. Η διάσταση της εθνοτικής διένεξης δεν μπορεί ούτε να αποσιωπάται, ούτε να υποβαθμίζεται, όπως άλλωστε και η διάσταση της ταξικής διαφοράς Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων πριν και μετά το 1974. Ακριβώς για αυτούς τους λόγους, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των ενδιαφερόμενων διεξάγονται και πριν το 1974 και περιλαμβάνουν τους τρόπους ρύθμισης των σχέσεων Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Τον τρόπο δηλαδή που οι δύο κοινότητες θα ρυθμίσουν τις σχέσεις τους, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους, τα ζητήματα της ιδιοκτησίας αλλά και της ασφάλειας που επιτακτικά θέτουν οι Τουρκοκύπριοι, δεδομένης της ιστορικής εμπειρίας της περιόδου 1963-1974.

Με αυτά τα δεδομένα, η διζωνική προκρίθηκε και συμφωνήθηκε ήδη από το 1977 και αντιστοιχεί στα σχετικά ψηφίσματα του ΟΗΕ. Το ψήφισμα 716 που εξασφαλίζει την πολιτική ισότητα των δύο κοινοτήτων και το ψήφισμα 750 που καθορίζει την έννοια της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας. Στη βάση αυτών διαπραγματεύονται όλοι οι μέχρι σήμερα πρόεδροι της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το αν η διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία είναι ένας «οδυνηρός συμβιβασμός», όπως συνηθίζουν να λένε τα κόμματα στην Κύπρο, είναι μια άλλου είδους συζήτηση. Η ουσία είναι πως είναι η μόνη ικανή λύση προκειμένου να υπερβούμε την εθνοτική σύγκρουση και να ρυθμιστούν οι εθνοτικές σχέσεις με έναν τρόπο που θα σέβεται τις ευαισθησίες, τις φοβίες και τις ανασφάλειες και των δύο πλευρών, και ταυτόχρονα θα αποκαθιστά –στον μέγιστο δυνατό βαθμό– τις βασικές ελευθερίες στο νησί: ιδιοκτησίας, εγκατάστασης των προσφύγων, ελεύθερης διακίνησης κοκ. Όσοι επιμένουν να επαναλαμβάνουν μονοδιάστατα ότι το Κυπριακό είναι ζήτημα μόνο εισβολής και κατοχής τείνουν (είτε ανοιχτά είτε εμμέσως) να απορρίπτουν την Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία. Μερικοί φτάνουν, μάλιστα, στο σημείο να προτείνουν ανοιχτά το λεγόμενο second best solution… Πρόκειται στην ουσία για ένα συναινετικό διαχωρισμό, στον οποίο οι Ελληνοκύπριοι θα «κερδίσουν» ολόκληρη την Κυπριακή Δημοκρατία, έστω και στο μισό της έδαφος, οι Τουρκοκύπριοι θα «κερδίσουν» μιας μορφής αναγνώριση και φυσικά θα διευθετηθούν οι εξωτερικές πτυχές του Κυπριακού, συμπεριλαμβανομένης και της εκμετάλλευσης του φυσικού αερίου. Αλήθεια, αυτό πόσο θα ενοχλούσε τα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα στην περιοχή;

Γιατί τώρα;

Μια καλή ερώτηση που τίθεται πάντα όταν οι διαπραγματεύσεις φτάνουν σε ένα προχωρημένο σημείο. Επικρατεί η αντίληψη ότι, για πολλούς λόγους, ίσως η παρούσα συγκυρία δεν είναι κατάλληλη για επίλυση του Κυπριακού. Η Ελλάδα βρίσκεται για έξι συναπτά έτη σε μνημονιακό καθεστώς, η Κύπρος μόλις κατάφερε να βγει από αυτό, οι συνέπειες του τουρκικού πραξικοπήματος καθιστούν την Άγκυρα απρόβλεπτη, ενώ σε ολόκληρη την περιοχή υπάρχουν ανοικτά μέτωπα. Όμως, η παρέλευση του χρόνου αλλοιώνει καταστάσεις και συνειδήσεις και δημιουργεί τετελεσμένα που σε λίγα χρόνια θα είναι αδύνατον να ξεπεραστούν. Το περιουσιακό για παράδειγμα, μια από τις μεγάλες ανησυχίες της ε/κ πλευράς. Το ζήτημα του επικοισμού καθίσταται ολοένα και πιο σύνθετο. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν παιδιά «δεύτερης και τρίτης γενιάς εποίκων», μεικτοί γάμοι κ.ο.κ. Πόσο εύκολο είναι –ειδικά για την Αριστερά– να λύσει ένα τέτοιο ζήτημα;

Και ο ιμπεριαλισμός;

Μια άλλη ένσταση θέτει το ζήτημα του ιμπεριαλισμού και του ρόλου των ΗΠΑ στη διαδικασία με αφορμή την εξεύρεση υδρογονανθράκων στην κυπριακή θάλασσα. Η απόρριψη λύσης στο πλαίσιο του αντι-ιμπεριαλισμού οδηγεί, ιστορικά, σε περισσότερο ιμπεριαλισμό. Μετά το «Όχι» του 2004, οδηγηθήκαμε σε μια πολιτικο-στρατιωτική συμμαχία με το Ισραήλ προκειμένου να ενδυναμωθεί η θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας έναντι της Τουρκίας. Επιπλέον, η απόρριψη του σχεδίου Ανάν οδήγησε στη μονομερή ένταξη στην Ε.Ε. και την Ευρωζώνη με σκοπό της ενίσχυση της ε/κ πλευράς και την αύξηση πίεσης στην τ/κ. Ο ιμπεριαλισμός συνεχίζει να παγιώνεται και τα συμφέροντα μπορούν να εξυπηρετηθούν και με μια ομαλοποιημένη διαίρεση της Κύπρου. Σε μια τέτοια περίπτωση όμως, τα στρατεύματα (ελληνικά, τουρκικά, βρετανικά) θα παραμείνουν στο νησί και ο ρόλος της Τουρκίας στην βόρεια πλευρά θα αυξάνεται συνεχώς. Η θέση της ε/κ Δεξιάς για ένταξη στο ΝΑΤΟ για λόγους ασφάλειας θα ενισχυθεί και το πάγιο αίτημα της ε/κ Αριστεράς για πλήρη αποστρατικοποίηση θα ηττηθεί τελεσίδικα και ολοκληρωτικά. Οι στιγμές είναι άκρως ιστορικές. Η κυπριακή Αριστερά σύσσωμη τάσσεται υπέρ της διαδικασίας και στηρίζει όλες τις κινηματικές πρωτοβουλίες προς αυτή την κατεύθυνση. Μήπως είναι καιρός η ελληνική Αριστερά να πάψει να συμπεριφέρεται ως «μητέρα πατρίδα» και να ακούσει με ισοτιμία όσα τα κινήματα και οι δικοινοτικές πρωτοβουλίες έχουν να πουν;

Ο Αδάμος Ζαχαριάδης είναι δημοσιογράφος, μέλος της συντακτικής ομάδας του Pass-World. Το κείμενο στηρίζεται στην παρέμβασή του σε εκδήλωση για το Κυπριακό που οργάνωσε το Δίκτυο για τα Πολιτικά και Κοινωνικά Δικαιώματα την Παρασκευή 16 Δεκεμβρίου.

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο

About Author: Red Notebook

Το κόκκινο τεφτέρι