Γιατί το εξώφυλλο του Time με τον Τραμπ αποτελεί ένα ανατρεπτικό έργο πολιτικής τέχνης, του Τζέικ Ρομ

Η ετήσια αναγγελία του «Προσώπου της Χρονιάς» απο το περιοδικό Time είναι χονδροειδώς παρεξηγημένη. Το περιοδικό, ωστόσο, είναι ξεκάθαρο για το μοναδικό κριτήριο επιλογής του προσώπου: πρόκειται για «το πρόσωπο που επηρέασε περισσότερο, προς το καλύτερο ή το χειρότερο, τα γεγονότα της χρονιάς». Κάνοντας, όμως, μια απλή αναζήτηση στο Twitter, θα βρείτε αμέτρητους ανθρώπους που πιστεύουν ότι η επιλογή «Προσώπου της Χρονιάς» συνεπάγεται και την αποδοχή ή τη στήριξή του από το περιοδικό. Στους προηγούμενους νικητές περιλαμβάνονται οι Ιωσήφ Στάλιν (1939, 1942), Αγιατολάχ Χομεϊνί (1979), Αδόλφος Χίτλερ (1938), και άλλες φιγούρες: είναι, νομίζω, ασφαλές να υποθέσουμε ότι το προσωπικό του Time δεν τις υποστήριζε.

Δεν πρέπει να αποτελεί έκπληξη ότι ο εκλεγείς Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλτ Τραμπ, επελέγη για να κοσμήσει το εξώφυλλο του ετήσιου τεύχους του Time για τη φετινή χρονιά (η φωτογραφία είναι του Εβραίου φωτογράφου Ναντάβ Καντέρ). «Προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο», ο Τραμπ, τόσο κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του καμπάνιας, όσο και τώρα, μετά την εκλογή του, υπήρξε σίγουρα μια από τις από τις πιο σημαντικές επιρροές στα γεγονότα της χρονιάς. Πώς νιώθει για το ερώτημα το Time –είναι «προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο»;–, αυτό μπορούμε να το δούμε στην εικόνα που επελέγη για το εξώφυλλο. Το πώς επέλεξε το περιοδικό να φωτογραφίσει τον Τραμπ αποκαλύπτει πολυεπίπεδες παραπομπές, που καθιστούν το εξώφυλλο ένα από τα καλύτερα του περιοδικού, σύμφωνα με την άποψη του γράφοντος.

Προκειμένου να αποδομήσουμε την εικόνα, ας εστιάσουμε σε τρία βασικά στοιχεία – αφήνοντας στην άκρη την τοποθέτηση του “M” στο “Time” έτσι που να μοιάζει σαν ο Τραμπ να έχει κόκκινα κέρατα: ας μείνουμε στο χρώμα, στην πόζα και στην καρέκλα:

Το Χρώμα

Παρατηρήστε πως το χρώμα φαίνεται ελαφρώς ξεθωριασμένο, σιγασµένο, απαλό. Η χρωματική παλέτα δημιουργεί μια εντύπωση που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε ρετρό (παλιομοδίτικη). Η ευκρίνεια και η λεπτομέρεια της εικόνας αποκαλύπτουν τη συγχρονία της φωτογραφίας, ωστόσο το χρώμα παραπέμπει στη χρήση ενός παλαιότερου τύπου φιλμ, ονόματι Kodachrome. Το Kodachrome, η παραγωγή του οποίου διακόπηκε πρόσφατα από την Kodak, είχε σχεδιαστεί έτσι ώστε να δημιουργεί ακριβή αναπαραγωγή χρωμάτων των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα. Ήταν ιδιαίτερα δημοφιλές στις δεκαετίες ανάμεσα στο '30 και το '70, και το ξεχωριστό του ύφος αποτελεί την κοινή οπτική αντίληψη που έχουμε για τη νοσταλγία.

Αναπαράγοντας τη χρωματική παλέτα του Kodachrome, το εξώφυλλο του Time μας ωθεί να το δούμε ως εικόνα από την εποχή της μαζικής δημοφιλίας του Kodachrome (αν το μυαλό σου πηγαίνει στους ηγέτες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ή στην εποχή του Ψυχρού πολέμου, αυτό εξαρτάται από σένα). Αυτή η οπτική-χρονική μετατόπιση κατά μία έννοια αντικατοπτρίζει και πολλές από τις δυναμικές που αποτέλεσαν καύσιμο για την άνοδο του Τραμπ. Ο Τραμπ διεξήγαγε μια καμπάνια βασισμένη σε οπισθοδρομικές πολιτικές και στάσεις – ενάντια στην προστασία του περιβάλλοντος, ενάντια στις εκτρώσεις, υπέρ της εξόρυξης και χρήσης άνθρακα κ.τ.λ. Αυτές οι εκλογές δεν είχαν να κάνουν όμως μόνο με οπισθοδρομικές πολιτικές επιλογές: αφορούσαν επίσης τις παραδοσιακές αξίες (όπως ορίζονται πρωτίστως από τη χριστιανική Δεξιά), τη νοσταλγία για το αμερικάνικο μεγαλείο και την ασφάλεια, τη νοσταλγία για ένα μη παγκοσμιοποιημένο κόσμο.

Η Πόζα

Η πόζα του Τραμπ μπορεί να διαβαστεί ως μια ανατρεπτική προσέγγιση σε ένα παραδοσιακό πορτραίτο δύναμης (δείτε το πορτραίτο του ηττημένου Ναπολέοντα από τον Ντελαρός, για μια άλλη, υπέροχη, ανατρεπτική προσέγγιση της πόζας – αν και εκεί ο τόνος είναι ελεγειακός και όχι συνωμοτικός).

Οι πίνακες καθιστών μοναρχών φαίνεται να επιτελούν δύο αισθητικές λειτουργίες: να γειώσουν τη σύνδεση μεταξύ του καθήμενου με το θρόνο, παγιώνοντας έτσι τη μετωνυμία, και να αυξήσουν την αίσθηση υποτέλειας του θεατή. Ο θεατής πρέπει να πλησιάσει το μονάρχη, ο μονάρχης δεν σηκώνεται για το θεατή.

Στους μετα-μοναρχικούς μας καιρούς, η ισχύς του θρόνου έχει ως επί το πλείστον εκλείψει, η δύναμη όμως μιας καθιστής φιγούρας παραμένει. Αυτή καθαυτή η καρέκλα είναι ασήμαντη: η ενέργεια είναι που μετράει. Τοποθετώντας ένα πορτραίτο σε αυτήν την παράδοση, η καρέκλα παίρνει το ρόλο του θρόνου, και ο καθήμενος το ρόλο του βασιλιά (ή της βασίλισσας) – το οπτικό εφέ είναι το ίδιο.

Σκεφτείτε την παρακάτω εικόνα από το μνημείο του Λίνκολν (για επιπλέον αναφορές, δείτε τις εικόνες των Βλ. Πούτιν και LLCoolJ):

Η εικόνα του μνημείου του Λίνκολν, όπως και οι άλλες δύο εικόνες, αποτελούν μεγεθυμένες εκδοχές της παραδοσιακής πόζας. Βλέπουμε το υποκείμενό μας καταπρόσωπο, και επιπλέον, πιο σημαντικό, το βλέπουμε από κάτω. Η γωνία μας αναγκάζει να κοιτάξουμε ψηλά, πράγμα που με τη σειρά του δημιουργεί την εντύπωση ότι το υποκείμενο μας βλέπει χαμηλά. Ο συνδυασμός πόζας και γωνίας, με το θεατή μεταφορικά (και κυριολεκτικά, στην περίπτωση του μνημείου του Λίνκολν) στα πόδια του υποκειμένου, κάνει το υποκείμενο να φαντάζει κυρίαρχο, πανίσχυρο και επικριτικό.

Αν αναποδογυρίσουμε όμως την εικόνα, ξαφνικά έχουμε ένα τελείως καινούργιο σετ υποδηλώσεων. Στο εξώφυλλο του Time, αντί να δούμε τον Τραμπ καταπρόσωπο και από κάτω, τον βλέπουμε καθιστό από πίσω και περίπου στο ύψος των ματιών. Η σχέση εξουσίας έχει μετατοπιστεί ολοκληρωτικά.

Η στροφή του Τραμπ προς την κάμερα καθιστά το ύφος του μάλλον συνωμοτικό, παρά επικριτικό. Δύο εικόνες βρίσκονται εδώ: η φανταστική εικόνα ισχύος που έχει τραβηχτεί από μπροστά, και η πραγματική, στην οποία ο Τραμπ φαίνεται σα να κλείνει το μάτι στο θεατή, σα να θέλει να του πει «κοίτα πως κοροϊδέψαμε αυτούς μπροστά»: τόσο ο Τραμπ, όσο και ο θεατής βλέπουν από ψηλά αυτούς που βρίσκονται μπροστά από την καρέκλα. Ανατρέποντας τον τυπικό συσχετισμό δύναμης, το Time εμπλέκει με μια έννοια το θεατή στην εκλογή του Τραμπ, σα να βρισκόταν αυτός στο εξώφυλλο αρχικά.

Σε ένα άλλο επίπεδο, πολλά απ’ όσα ξέρουμε για τον Ντοναλντ Τραμπ έχουν περισυλλεγεί μέσα από εικόνες. Είναι αυθεντία στη σήμανση (branding), ένας αστέρας της reality τηλεόρασης, και αγαπημένος των σκανδαλοθηρικών μέσων χρόνια τώρα. Επιλέγοντας να μη φωτογραφίσει τον Τραμπ καταπρόσωπο, το εξώφυλλο του Time σχεδόν μας προσφέρει μια ματιά «πίσω από τη σκηνή» σε έναν άνθρωπο που έχει περάσει μεγάλο μέρος της ζωής του μπροστά στην κάμερα – αυξάνοντας την αίσθηση συνωμοσίας και συνενοχής του θεατή. Το υψηλού επιπέδου στυλιζάρισμα και, αντίστοιχα, η επεξεργασία της φωτογραφίας προσφέρουν ένα ακόμα επίπεδο ειρωνείας.

Τελειώνοντας, πρέπει να αναφέρουμε τη δυσοίωνη σκιά που παραμονεύει στο σκηνικό. Είναι μια μικρή, αλλά σημαντική, έξυπνη λεπτομέρεια. Όπως η εικόνα μας προσφέρει δύο θεωρητικούς τρόπους ανάγνωσης, μας προσφέρει και δύο Τραμπ: τον εκλεγμένο πρόεδρο Τραμπ και το φάντασμά του, που στοιχειώνει τα παρασκήνια, περιμένοντας να πάρει μορφή.

Η Καρέκλα

Η κορυφαία πινελιά, η λεπτομέρεια που συμπληρώνει ολόκληρη την εικόνα, είναι η καρέκλα. Ο Τραμπ κάθεται σε μια καρέκλα που μοιάζει να είναι καρέκλα «Λουδοβίκου ΙΕ’» (ονομάστηκε έτσι γιατί σχεδιάστηκε στη Γαλλία επί της βασιλείας του Λουδοβίκου ΙΕ’, στα μέσα του 18ου αιώνα). Η καρέκλα υποδηλώνει όχι μόνο τις τυφλά επιδεικτικές βασιλείες των Γάλλων μοναρχών λίγο πριν από την επανάσταση, αλλά επιπλέον και πιο συγκεκριμένα, τη βασιλεία του Λουδοβίκου ΙΕ’, ο οποίος «έδινε μεγαλύτερη προσοχή στο κυνήγι γυναικών και ελαφιών απ’ ό,τι στη διακυβέρνηση της χώρας», σύμφωνα με τον ιστορικό Νόρμαν Ντέιβις, και του οποίου η βασιλεία σημαδεύτηκε από «εξουθενωτική στασιμότητα», «επαναλαμβανόμενους πολέμους» και «διαρκή οικονομική κρίση» (σας θυμίζει κάτι;).

Η ευφυΐα στην επιλογή της καρέκλας, ωστόσο, έγκειται περισσότερο σε οπτικούς, παρά σε ιστορικούς λόγους. Είναι ένα φανταχτερό σύμβολο πλούτου και καταξίωσης, αλλά αν κοιτάξετε στην πάνω δεξιά γωνία της, θα δείτε ένα ξήλωμα στην ταπετσαρία, που σηματοδοτεί τη ραγισμένη εικόνα του Τραμπ. Πίσω από τους καγχασμούς, τη λαμπερή επίδειξη πλούτου, τις απαστράπτουσες υποσχέσεις, έχουμε το χρέος, την κακογουστιά, τη δημαγωγία, το ρατσισμό, την έλλειψη κυβερνητικής πείρας ή γνώσης, τα οποία δυστυχώς γνωρίζουμε ήδη πολύ καλά. Μόλις προσέξουμε το ξήλωμα, αντιλαμβανόμαστε τις κηλίδες στο ξύλο, τις ρωγμές στο makeup του Τραμπ, την αραιότητα των μαλλιών του, τον λεκέ στην κάτω αριστερά γωνία της καρέκλας: όλη η ψευδαίσθηση μεγαλείου αρχίζει να καταρρέει. Στο εξώφυλλο βλέπουμε λιγότερο την εικόνα ενός άνδρα με δύναμη, απ’ ό,τι ένα παγωμένο καρέ ενός ηγέτη, και της χώρας του, σε κατάσταση αποσύνθεσης. Η σκιά-φάντασμα εργάζεται εδώ υπερωρίες, υποδηλώνοντας  ένα μεγαλείο που έχει πλέον περάσει, αν υπήρξε ποτέ.

-------

Συνδυαζόμενα, τα στοιχεία αυτά εισφέρουν σε μια εμβριθή οπτικοποίηση του άγχους για τα χρόνια που έρχονται. Έχουμε την υπονοούμενη τοποθέτηση του Τραμπ στα μέσα του 20ου αιώνα (κοιτάζοντας το αρχείο με πρωτοσέλιδα του Time, καμία εικόνα δεν μοιάζει ιδιαίτερα με αυτό το εξώφυλλο, με εξαίρεση αυτή που ακολουθεί – μια καθαρά οπτική σύγκριση).

Έχουμε έναν υπαινιγμό της ραδιούργας, ρυπαρής πλευράς της εξουσίας. Έχουμε την ετοιμόρροπη πρόσοψη του πλούτου, η οποία, όπως στο «Πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέι», αφορά περισσότερα από απλά και μόνο τη φυσική φθορά.

Σα φωτογραφία, αποτελεί ένα σπάνιο επίτευγμα. Σαν εξώφυλλο, αποτελεί μια δήλωση.

Πηγή: Forward

Μετάφραση: Ηλίας Πετράκης

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο

About Author: Red Notebook

Το κόκκινο τεφτέρι