• /var/www/rednotebook.gr/httpdocs/wp content/uploads/2015/12/151223 5947ad06 5e98 4039 9de1 1f56debf5758

Για τη νεολαία, την ποίηση και την σημασία της: Γράμμα στον Φάνη, της Αλίκης Κοσυφολόγου

Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι βρισκόμαστε στην Αθήνα της δεκαετίας του τριάντα, - την ίδια περίπου εποχή κατά την οποία ο Aνδρέας Εμπειρίκος δίνει στην Αθήνα την περίφημη διάλεξη «Περί σουρεαλισμού» στην λέσχη Καλλιτεχνών συστήνοντας στην συντηρητική αστική τάξης της Αθήνας τον Μαρξ, τον Μπρετόν και βέβαια τον Φρόυντ. Ο Φάνης είναι ένα νέος αριστερός διανοούμενος μέλος της ομάδας των σουρεαλιστών/στριών, μέλος του ΚΚΕ –που σύντομα πρόκειται να διαγραφεί από το Κόμμα του– κι εμείς σύντροφοι/ισσες του, επίσης μέλη της υπερρεαλιστικής ομάδας κι επίσης υποψήφιοι/ες για διαγραφή και ότι λαμβάνουμε από εκείνον σε μορφή επιστολής την δεύτερη ποιητική του συλλογή «Η θάλασσα με τα 150 επίπεδα». Κι ας υποθέσουμε ακόμη – αυθαίρετα επίσης- ότι εσείς μου έχετε αναθέσει να φτιάξω ένα σχέδιο επιστολής – απάντησης μας προς τον Φάνη.

Ακολουθεί η επιστολή.

Αγαπητέ Φάνη,
Λάβαμε την ποιητική σου συλλογή και ομολογουμένως πολύ συγκινηθήκαμε από την διάθεση σου να μοιραστείς με εμάς τις σκέψεις σου κι ακόμη περισσότερο αυτή την εξωτερίκευση συναισθημάτων που για εσένα συνιστά η ποίηση. Όπως και την πρώτη φορά που εκτεθήκαμε στην ποιητική σου σκέψη, έτσι και αυτή την φορά, αντιληφθήκαμε πως οι ποιητικές σου αποσκευές παραμένουν γεμάτες από την εμπειρία της ποιητικής/υπερρεαλιστικής μας συνομάδωσης αλλά και από αυτή της ενασχόλησης σου με την πολιτική.
Ευτυχώς, είμαστε υπερρεαλιστές κι αυτό μας επιτρέπει να μην αγωνιούμε για την αναζήτηση της καθαρής φόρμας, μπορούμε να αντέξουμε ή μάλλον αγαπούμε την σύνθεση στις διαφορές, την αποδοχή των αντιφάσεων, τα πλουραλιστικά λεκτικά σχήματα, τις παρομοιώσεις και τους συμβολισμούς και την ασυνέχεια εν γένει. Γι αυτό και δε μας ενόχλησε ή μάλλον μας άρεσε που κάποιες φορές μας απευθύνεσαι ως ποιητής, άλλες ως κοινωνικός αγωνιστής κι άλλες ως ερωτευμένος με την γυναίκα που αντί για μάτια έχει δαχτυλήθρες [1].

Εξάλλου, τα ποιήματα σου είναι μέρος ενός συνεκτικού συστήματος, ενός κόσμου –ποιητικού- στο εσωτερικό του οποίου συνυπάρχουν η αποφασιστικότητα για την επανάσταση –βλ. Μανιφέστο του Σουρρεαλισμού (Αντρέ Μπρετόν, 1924)- με την απογοήτευση και την αγωνία για την καθημερινή ζωή. Γιατί έτσι έχουν τα πράγματα κι εμείς έχουμε έγνοιες μικρές αλλά και μεγαλύτερες, γιατί όπως τρέχουμε να προλάβουμε να φτάσουμε στην ώρα μας στη δουλειά το πρωί, άλλο τόσο αγωνιούμε για το Κόμμα μας και την τύχη του. Γιατί έτσι μόνο αλλάζουμε τον κόσμο- Να αλλάξουμε τον κόσμο (Μαρξ)-, αλλάζοντας την ζωή Να αλλάξουμε τη ζωή (Α. Ρεμπώ).

Η περίοδος που ζούμε είναι δύσκολη. – (θυμίζω είμαστε στην προπολεμική Αθήνα, 1935 περίπου)-. Η φτώχεια και οι ανισότητες ολοένα και μεγαλώνουν και πληθαίνουν. Η κοινωνική κρίση αποτελεί ένα παγκόσμιο φαινόμενο, η διεθνής κατάσταση είναι αποσταθεροποιημένη. Οι δυνατότητες των ριζοσπαστικών δυνάμεων να επιδράσουν καταλυτικά είναι μικρές και μεγάλες ταυτόχρονα. Οι εξελίξεις στην Ισπανία μας καθηλώνουν. Οι δυνάμεις του παγκόσμιου ιμπεριαλισμού έχουν ήδη υπογράψει σύμφωνο συνεργασίας. Ο άξονας Βερολίνου-Ρώμης έχει συγκροτηθεί και η Ιαπωνία έχει ήδη εισβάλλει στην Μαντζουρία. Τα σημάδια για μια παγκόσμια καταστροφή πληθαίνουν.

Εδώ, η ζωή κυλά μέσα στις αντιφάσεις της: η λαϊκή βούληση απαξιώνεται και αγνοείται- το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος νοθεύεται, (βλ. Το νόθο δημοψήφισμα του 1935 που οδήγησε στην παλινόρθωση της μοναρχίας τον Οκτώβριο του 1935), η γενίκευση της κοινωνικής κρίσης μεγαλώνει τις αντιθέσεις κι επιφέρει πλήγματα στον ανερχόμενο μικροαστισμό, ωστόσο ο συντηρητισμός και κοινωνική καταπίεση δεν κατορθώνουν να εμποδίσουν την γέννηση ανατρεπτικών εγχειρημάτων σαν και το δικό μας. Εν τέλει, η συλλογική φαντασία μπορεί και εξελίσσεται, ενίοτε εντελώς αδέσμευτη.

Διαβάσαμε ξανά μία κριτική –από εκείνες καλόπιστες- που είχε γραφτεί με την αφορμή της δημοσίευσης της πρώτης σου ποιητικής συλλογής. Ξεκινούσε κάπως έτσι: «Το βασικό ερώτημα, για το πρώτο βιβλίο ενός νέου ανθρώπου, είναι αν όντως περιέχει ποιήματα ή όχι. Δεν πρόκειται για ρητορικό σχήμα αλλά για έναν έλεγχο αυτονόητο, που όλο και πιο συχνά παρακάμπτεται, μέσα στο πλέγμα των συναναστροφών και της ευκολίας [2]». Το ίδιο κείμενο στη συνέχεια του τεκμηριώνει τους τρόπους με τους οποίους ενυπάρχει η ποιητικότητα στο Πλυντήριο Άστρων (Φάνης Παπαγεωργίου, Πλυντήριο Άστρων, Εκδόσεις Λογότεχνον, 2013).

Έτσι λοιπόν, εφόσον κάθε κείμενο θέτει ένα πρόβλημα κι έτσι δια μέσου της Θάλασσας με τα 150 επίπεδα μεταβαίνουμε σε ένα άλλο επίπεδο σκέψεων αναφορικά με τις δυνατότητες των νέων για ποίηση αλλά και γι αυτές που προκύπτουν από αυτή.

Θα θέλαμε βέβαια να σε προειδοποιήσουμε- αν και φαίνεται πως το ξέρεις- ότι θα περάσουν χρόνια μέχρι η αντίληψη για τους ποιητές και τις ποιήτριες να αλλάξει: μέχρι, δηλαδή αυτά που «νομίζονται» ως τα ψιλόλιγνα, ιδιότροπα λίγο απόκοσμα πλάσματα, χωρίς έγνοιες για το καθημερινό τους φαγητό και χωρίς πραγματικούς πόνους να επανακτήσουν στα μάτια των περισσότερων μια θέση στην ζωή της διπλανής τους πόρτας. Κι όμως όπως λες κι εσύ «την ίδια στιγμή που πολλοί φοβούνται να εκφραστούν μέσω της ποίησης είτε μέσω της γλώσσας», δεν είναι λίγοι/ες οι νέοι και οι νέες που κατορθώνουν «να εκφραστούν μέσω της ποίησης, χωρίς φόβο, εκτός της φόρμας και του στερεοτύπου [3]».

Υπό την έννοια αυτή, η ποίηση μπορεί να αποτελεί σε αυτή την στιγμή, έναν τρόπο ή ένα μέσο για την διατήρηση της αισθήματος της νεανικότητας, το οποίο διαρκώς συμπιέζεται από το άγχος και την αγωνία της συνέχισης της ζωής και της υλικής της αναπαραγωγής. Η ποίηση-πολλώ δε μάλλον η υπερρεαλιστική ποίηση- μπορεί να συμπυκνώνει τελικά την δυνατότητα των νέων να έχουν μέλλουν, αν έχουν παρόν ( «θα είχαν μέλλον, αν ήταν παρόν [4]»).

Επιπλέον, η ποιητική αυτή σου στάση, κρίνουμε πως έρχεται – γόνιμα- να αμφισβητήσει μια συντηρητική αντίληψη σύμφωνα με την οποία η ποίηση, η λογοτεχνία, η θεωρία είναι μετα-υλιστικά εγχειρήματα που δε συναντιούνται ποτέ με την πολιτική πρακτική και με την καθημερινή συλλογική δράση. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο ριζοσπαστισμός δεν εξαντλείται στην αποτύπωση μιας «αντικανονιστικής» μορφής, αλλά αναμετριέται με το χρέος των ανθρώπων και των θεσμών που τους εκπροσωπούν, την γραφειοκρατία των κομμάτων, αλλά ακόμη και με το ευρωπαϊκό ζήτημα.

Η μέθοδος της ημί-αυτόματης γραφής που φαίνεται –κάποιες φορές- ότι πιστά ακολουθείς, αποτυπώνει μία αμφισβήτηση της διάκρισης της ζωής από την λογοτεχνία. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο αυθορμητισμός περιγράφεται ως μέρος της διαδικασίας της ανάκαμψης μετά από μια οδυνηρή πτώση –που θυμίζει εκείνη την πτώση που βιώνουν οι άνθρωποι της εποχής που ζούμε. Η συνθήκη αυτή που εμπεριέχει τόσες πιθανότητες για την αλλαγή του κόσμου και για το ρίζωμα της -«αν ο κόσμος αλλάξει, φαντάσου να ριζώσει [5]»-.

Κάπως έτσι συμπυκνώνονται οι βασικές μας σκέψεις για την ποιητική σου συλλογή. Αναμένουμε με αγωνία την απάντηση σου σε μια ανταλλαγή απόψεων δια μέσου της αλληλογραφίας που ελπίζουμε να διαρκέσει καιρό. Πιστεύουμε θα σε συναντήσουμε σύντομα κάπου έξω. Θα σε δούμε να περνάς βιαστικός κι αφηρημένος, με τα κορδόνια σου λυτά, και τον γιακά σου ανασηκωμένο, βυθισμένο στις σκέψεις σου, πλέκοντας τα προσωπικά βάσανα με τη συλλογική μας περιπέτεια, «αναζητώντας -εν τέλει- το κουκούτσι του κόσμου [6]».

Σου ευχόμαστε καλή τύχη.

Με αγάπη οι φίλοι/ες, σύντροφοι/ισσες σου

*Η δεύτερη ποιητική συλλογή του Φάνη Παπαγεωργίου, Η θάλασσα με τα 150 επίπεδα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κουκούτσι

Πηγές

http://www.exostispress.gr
http://www.exostispress.gr/Article/andreas-empeirikos-kai-matsi-xatzilazarou-an-i-parormisis-iparxei-tipote-den-mporei-na-tin-anaxaitisi-0
http://thraka-magazine.blogspot.gr/2015/11/blog-post_30.html
Κώστας Βούλγαρης, «Το κλαδί, όλος ο φόβος», Αναγνώσεις της Αυγής, 2.11.2013

Υποσημειώσεις

[1] Φάνης Παπαγεωργίου, Η νύχτα αποτελείται από τα μέρη της, Η Θάλασσα με τα 150 επίπεδα, Αθήνα: Κουκούτσι, 2015

[2] Κώστας Βούλγαρης, «Το κλαδί, όλος ο φόβος», Αναγνώσεις της Αυγής, 2.11.2013

[3] http://www.exostispress.gr/Article/Inside-View--fanis-papageorgiou-0

[4] Φάνης Παπαγεωργίου, Δυνατότητες δύο νέων, ό.π.

[5] Φάνης Παπαγεωργίου, Ένας κόσμος ανάποδα, ό.π.

[6] Φάνης Παπαγεωργίου, Εκείνο το καλοκαίρι, ό.π.

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο

About Author: Red Notebook

Το κόκκινο τεφτέρι