• tzixad232412121

Ιράκ: σύντομο χρονικό μιας διάλυσης, της Ντίνας Τζουβάλα

Now in darkness world stops turning
Ashes where the bodies burning

Black Sabbath

Πριν από περίπου 80 χρόνια, ο ρεαλιστής και μετέπειτα μαρξιστής Καρ έγραφε για τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Γουίλσον, αναφερόμενος στην (προδιαγεγραμμένη) αποτυχία της Κοινωνίας των Εθνών, ότι ήταν «ένας (αγνός) ιδεαλιστής, του οποίου οι πράξεις έφεραν χάος». Είναι σίγουρα κάπως δύσκολο να βάλουμε τα ονόματα Μπους και Μπλαιρ στην ίδια φράση με το «αγνός ιδεαλιστής», αλλά το μόνο σίγουρο είναι πως οι πράξεις τους, από το 2003 και μετά, έφεραν χάος. H (προσωρινή) κορύφωση του δράματος ήρθε πριν από 3 ημέρες με την κατάληψη της Μοσούλης, της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης του Ιράκ, από το ισλαμιστικό ISIS. To ΙSIS,τα αρχικά του οποίου σημαίνουν Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και της Συρίας, αποτελεί διάσπαση της Αλ-Κάιντα από… τα ισλαμιστικά, καθώς, πέρα από τα εσωτερικά παιχνίδια εξουσίας, η πολιτική βάση της αποκήρυξής του από την μητέρα-οργάνωση ήταν οι ακραίες μέθοδοι που φημολογείται ότι χρησιμοποιεί.

Αυτά συμβαίνουν σε μια χώρα που πριν από 11 χρόνια, και παρά τους ισχυρισμούς των ΗΠΑ και της «συμμαχίας των προθύμων», ούτε είχε στο έδαφός της ούτε υποστήριζε εξτρεμιστικές ισλαμιστικές ομάδες. Το 2003 το Ιράκ ήταν μια κοσμική δικτατορία που, παρά την βιαιότητα και την αθλιότητά της, κατάφερνε κάτι σημαντικό: να κρατά ενωμένη και σε σχετική ευταξία μια βαθιά διαιρεμένη χώρα (με κύρια διαίρεση αυτή ανάμεσα σε σουνίτες και σιίτες Μουσουλμάνους, αλλά και με μια μεγάλη κουρδική μειονότητα στον Βορρά). Είναι δύσκολο να εξηγήσουμε σε λίγες μόνο γραμμές τους λόγους που οδήγησαν στην εισβολή στο Ιράκ το 2003. Αρκεί να πούμε πως -όπως πάντοτε- η ιδεολογία κίνησε βουνά. Με αφορμή την 11η Σεπτεμβρίου οι νέο-συντηρητικοί κύκλοι των ΗΠΑ και η ξεπεσμένη πρώην Αυτοκρατορία στην Ευρώπη αποφάσισαν ότι ήταν καιρός να φτιάξουν τον κόσμο καθ’ εικόνα και κατ’ ομοίωσή τους, εξάγοντας το μοντέλο της (συρρικνωμένης) φιλελεύθερης, αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και της οικονομίας της αγοράς. Ως γνήσιοι ιδεολόγοι, μάλιστα, ήταν πεισμένοι πως στο Ιράκ –και παντού- η επονομαζόμενη «κοινωνία των πολιτών» είναι μια αδιαμφισβήτητη, σχεδόν φυσική, πραγματικότητα που αρκεί να απελευθερωθεί από τα δεσμά του όποιου κακού δικτάτορα, και φυσικά του κακού κράτους, και μετά να αφεθεί ελεύθερη να μεγαλουργήσει.

Τις ημέρες της εισβολής, αλλά και μετέπειτα, λεγόταν από το αντιπολεμικό κίνημα πως ο πόλεμος γινόταν για τις πετρελαϊκές εταιρίες και τα συμφέροντά τους στην περιοχή. Η αλήθεια είναι ότι, πέραν μιας πολύ γενικής ιδέας ή ακόμα και επιθυμίας, φάνηκε ότι οι δυνάμεις κατοχής δεν μπορούσαν να διασφαλίσουν ούτε αυτά τα συμφέροντα. Αν η κατοχή της Γερμανίας από τις ΗΠΑ σχεδιαζόταν ήδη από το 1940 (!), το 2003 η έννοια του «κρατικού σχεδιασμού» ήταν ανάθεμα για τους νεοφιλελεύθερους που κυβερνούσαν τα τελευταία 30 χρόνια την Δύση.

Όσα ακολούθησαν είναι πλέον ιστορία: μετά την εύκολη επικράτησή τους, οι δυνάμεις κατοχής διέλυσαν τον ιρακινό στρατό, ο οποίος αποτελούσε έναν από τους λίγους παράγοντες συνοχής του κράτους. To εκλογικό σύστημα που καθιέρωσαν βασίζεται ουσιαστικά στην διάκριση ανάμεσα στις διάφορες κοινότητες, οξύνοντας τις ήδη υπάρχουσες αντιθέσεις. Οι ΗΠΑ και οι «πρόθυμοι» συμμάχησαν εντελώς άτσαλα με τους ως τότε αποκλεισμένους σιίτες, εις βάρος των σουνιτών, γεγονός που φυσικά τινάχθηκε στον αέρα, καθώς το ISIS είναι σουνιτικό και απευθύνεται προνομιακά σε όσους μετά το 2003 βρέθηκαν ξαφνικά εκτός εξουσίας. Παράλληλα, σε μια κίνηση επιεικώς παρακινδυνευμένη, κατάφεραν να παρουσιάσουν ως μαχητές υπέρ της δημοκρατίας τους τζιχαντιστές της Συρίας, ώστε να υποβοηθήσουν την ανατροπή του Άσαντ. Τέλος, οι σουνιτικές δικτατορίες του Κόλπου (Σαουδική Αραβία, Κουβέιτ κλπ) έχουν αρχίσει να χαράσσουν αυτόνομη στρατηγική στην εξωτερική τους πολιτική και να απαγκιστρώνονται από τις ΗΠΑ. Για το Ιράκ αυτό σήμαινε εμπλοκή των σαουδαραβών και σημαντική χρηματοδότηση των σουνιτών ανταρτών. Μέσα σε αυτό το χάος, το Ιράν αναδεικνύεται ως εγγυήτρια δύναμη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή, στέλνοντας ήδη δυνάμεις να πολεμήσουν το ISIS.

Σε μια στιγμή απόλυτης ειρωνικής τελειότητας, μάλιστα, ο Πρόεδρος Ρουχανί επισήμανε ότι θα συνεργαστεί με οποιαδήποτε δύναμη είναι ειλικρινώς κατά της τρομοκρατίας, εννοώντας φυσικά τις ΗΠΑ. Οι «ημίτρελοι μουλάδες» φαίνεται να έχουν πολύ καλύτερη αίσθηση της πραγματικότητας, για παράδειγμα, από τον Τόνυ Μπλαιρ που δήλωσε  ότι δεν καταλαβαίνει γιατί αυτές οι εξελίξεις χρεώνονται στην εισβολή του 2003. Μωραίνει Κύριος ον βούλεται απωλέσαι.

Για την παρούσα κατάσταση θα μπορούσαν αν γίνουν -και θα γίνουν- χιλιάδες αναλύσεις που αναδεικνύουν διαφορετικές διαστάσεις του ζητήματος. Εδώ θα αρκεστούμε σε δύο. Πρώτον, αν ο Ηγεμόνας, τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε εθνικό επίπεδο, δεν είναι κατ’ ανάγκη ο έχων περισσότερα όπλα, αλλά αυτός που μπορεί να βάζει σε (στοιχειώδη) τάξη το χάος, η ηγεμονία των ΗΠΑ και των συμμάχων της προχθές δέχτηκε άλλο ένα πλήγμα. Από το Ιράκ και τη Συρία ως την Ουκρανία το χάος τρέχει στους δρόμους και η εμπλοκή των ΗΠΑ και της Ευρώπης φαίνεται να χειροτερεύει τα πράγματα συστηματικά. Δεύτερον, η αστική δημοκρατία, και σε έναν βαθμό ακόμα και η νεωτερικότητα, φαίνεται να γοητεύουν όλο και λιγότερους ανθρώπους. Οι «απελευθερωμένοι» του Ιράκ αρνιούνται πεισματικά να δουν τους εαυτούς τους ως «αυτοκυβερνούμενες ατομικότητες» (self-governing individuals), προς έκπληξη και απογοήτευση των απανταχού νέο-φιλελεύθερων. Αυτή η αποσταθεροποίηση, βέβαια, του φιλελεύθερου υποδείγματος, φαίνεται να έρχεται από την χειρότερη δυνατή πλευρά, το ριζοσπαστικό πολιτικό Ισλάμ στις διάφορες εκδοχές του.

Ενώ η ηγεμονία της Δύσης φαίνεται να αποσυντίθεται, το (κάθε) ISIS αποτελεί υπενθύμιση ότι στην πολιτική δεν υπάρχει για πολύ κενός χώρος. Πέρα από την όποια εναλλαγή εξουσίας στην περιοχή, το πραγματικά νέο είναι πως το ριζοσπαστικό Ισλάμ δημιουργεί και λειτουργεί στα κενά που αφήνει το εύθραυστο μετα-αποικιακό κράτος. Αν κάτι πρέπει να έχουμε εμείς κατά νου είναι ότι τη στιγμή που ξαναστήνονται οι μεγάλες αφηγήσεις, είναι κρίσιμο η νέα Ουτοπία να μην είναι αυτή του θρησκευτικού εξτρεμισμού.

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο

About Author: Red Notebook

Το κόκκινο τεφτέρι